Rynek usług bilansujących w Polsce przestaje być wyłącznie technicznym zapleczem systemu elektroenergetycznego. Coraz częściej staje się jednym z kluczowych obszarów budowania rentowności aktywów. Wraz ze wzrostem liczby aktywów OZE i magazynów energii rośnie konkurencja oraz znaczenie jakości przygotowania projektów do świadczenia usług systemowych. Dziś o powodzeniu nie decyduje już sam fakt zainteresowania rynkiem, lecz umiejętność sprawnego przejścia procesu kwalifikacji oraz właściwego zaprojektowania modelu operacyjnego i biznesowego.
“Jak skutecznie wejść na rynek usług bilansujących?” to kolejna publikacja wydana przez Respect Energy - największą polską firmę zajmującą się odkupem i sprzedażą energii pochodzącej wyłącznie ze źródeł odnawialnych - z najnowszej serii „Optymalizacja aktywów dla inwestorów OZE/BESS”, która tym razem poświęcona została zagadnieniu skutecznej kwalifikacji aktywów na polskim rynku usług bilansujących oraz wyborowi optymalnego sposobu rozliczeń przychodów z ich optymalizacji.
To właśnie ten rynek otwiera przed inwestorami OZE i operatorami magazynów energii nowe możliwości generowania przychodu, pod warunkiem spełnienia wymogów technicznych i formalnych. Kluczowe znaczenie ma tu zarówno odpowiednie przygotowanie infrastruktury, jak i umiejętne włączenie aktywów do pracy w systemie elektroenergetycznym.
Rynek usług bilansujących w Polsce dojrzewa, ale nadal wymaga wiedzy, doświadczenia i sprawnej egzekucji. Naszym celem było pokazanie, że o sukcesie nie decyduje dziś sam fakt wejścia na rynek, lecz jakość przygotowania, tempo działania oraz właściwie zaprojektowany model operacyjny i biznesowy, który pozwala budować trwałą przewagę.
podkreśla Maciej Rebajn, Head of Asset Optimization w Respect Energy.
Od decyzji do pierwszych przychodów: co zadecyduje o sukcesie inwestora?
Proces wejścia na rynek obejmuje ocenę potencjału instalacji, dostosowanie techniczne, przeprowadzenie testów oraz formalną kwalifikację do świadczenia usług bilansujących. Na etapie operacyjnym konieczne jest bieżące zarządzanie aktywem – planowanie pracy w trybie 24/7, rozliczanie wykonanych usług oraz stałe monitorowanie zmian regulacyjnych i mechanizmów rynkowych.
Kluczowym elementem strategii inwestora jest dobór modelu współpracy. Stosowane są m.in. rozwiązania oparte na czystym podziale zysków (profit share), podziale zysków z gwarancją minimalnego przychodu (floor + profit share) oraz rozliczenie w postaci opłaty stałej za użytkowanie magazynu (tolling agreement), zróżnicowane pod względem poziomu przewidywalności przychodów i ekspozycji na ryzyko rynkowe. Wybór konkretnej struktury zależy od profilu ryzyka inwestora. Raport przedstawia pełną ścieżkę wejścia na rynek bilansujący: od wstępnej oceny potencjału instalacji, przez wymagania techniczne i formalne oraz proces kwalifikacji w PSE, aż po operacje 24/7, rozliczenia i kwestie regulacyjne.
Droga od strategicznej decyzji o wejściu na rynek do realnych przychodów z usług bilansujących nie sprowadza się do samej kwalifikacji w PSE. Jest to złożony łańcuch wartości, który obejmuje zarówno przygotowanie techniczne i organizacyjne, jak i późniejsze działania operacyjne, rozliczenia oraz zgodność regulacyjną. Autorzy wyróżnili siedem etapów, które musi przejść każde aktywo, niezależnie od tego, czy dostawcą usług bilansujących jest właściciel instalacji, czy partner zewnętrzny.
Pierwszym momentem krytycznym jest ocena potencjału aktywa, ponieważ to ona w praktyce weryfikuje, czy instalacja jest w stanie spełnić wymagania techniczne stawiane przez operatora. W raporcie wskazano, że szczególnie istotny jest czas reakcji na zadane wartości mocy czynnej, a także jakość połączenia internetowego. W tym samym miejscu mocno wybrzmiewa wątek cyberbezpieczeństwa, obejmujący zarówno architekturę sieci, konfigurację urządzeń brzegowych, jak i bezpieczeństwo fizyczne infrastruktury oraz procesy organizacyjne. Raport zwraca uwagę, że właśnie na tym etapie najczęściej ujawniają się ograniczenia techniczne, które później wydłużają kwalifikację, jeśli nie zostaną odpowiednio wcześnie zdiagnozowane i usunięte.
Kolejnym krokiem jest przygotowanie do kwalifikacji, czyli kompleksowe dostosowanie aktywa do wymogów określonych przez operatora. Raport opisuje tę fazę jako proces obejmujący modernizację infrastruktury sprzętowej i automatyki, zapewnienie stabilnej oraz redundantnej łączności teleinformatycznej, aktualizację lokalnych systemów sterowania i algorytmów pracy oraz wdrożenie rozwiązań zgodnych z aktualnymi normami i najlepszymi praktykami w zakresie cyberbezpieczeństwa, w tym z wymogami dyrektywy NIS2. W praktyce oznacza to również dobór jednostki przeprowadzającej testy kwalifikacyjne.
Kluczowym momentem w całym procesie jest integracja z systemami operatora i — jeżeli dotyczy — z partnerem DUB. W tym punkcie teoria często zderza się z praktyką. Autorzy wskazują, że problemy niewidoczne w codziennej eksploatacji ujawniają się dopiero przy integracji z systemem LFC i potrafią znacząco wydłużyć cały proces kwalifikacji. Z perspektywy powodzenia kwalifikacji kluczowe jest zapewnienie stabilnego, redundantnego i zabezpieczonego kanału komunikacyjnego do systemów operatora, konfiguracja telemetrii zgodnej ze standardami oraz spójna logika sterowania, która pozwala precyzyjnie wykonywać sygnały regulacyjne.
Kwalifikacja w PSE: przewidywalna tylko dla przygotowanych
Formalny proces kwalifikacji w PSE jest, według raportu, ustrukturyzowany i oparty o jasno zdefiniowane etapy opisane w dokumentach OSP, wymienionych w raporcie. Autorzy zaznaczają, że standardowy czas trwania procesu, rzędu czterech–pięciu miesięcy, jest osiągalny dla projektów, które rozpoczynają go z kompletną dokumentacją, stabilną komunikacją i parametrami zgodnymi z deklaracjami. W praktyce czas kwalifikacji różni się przede wszystkim wyjściowym poziomem przygotowania jednostki do aktywnego sterowania. Tam, gdzie instalacja jest dopracowana technicznie i organizacyjnie, proces przebiega płynniej, natomiast w pozostałych przypadkach konieczne stają się dodatkowe iteracje analizy stanu aktywa i jego dostosowywania. Raport podkreśla, że opóźnienia rzadko wynikają z fundamentalnych ograniczeń samego aktywa, a znacznie częściej są efektem drobnych rozbieżności technicznych lub komunikacyjnych, które wychodzą na jaw dopiero w trakcie integracji z zewnętrznymi systemami sterowania.
Farmy wiatrowe: ostrożność jest naturalna, ale bilansowanie nie musi oznaczać większego ryzyka
W raporcie pojawia się ważny wątek dotyczący obaw właścicieli farm wiatrowych. Zwraca się uwagę, że inwestorzy często podchodzą do usług bilansujących z ostrożnością, zastanawiając się nad wpływem regulacji mocy na trwałość komponentów, niezawodność turbin oraz warunki gwarancyjne i umowy utrzymaniowe.
Świadczenie usług bilansujących przez farmy wiatrowe nie oznacza pracy poza nominalnymi zakresami pracy turbin. Przy właściwie dobranych rampach i logice sterowania regulacja mocy odbywa się w sposób porównywalny do standardowej eksploatacji w zmiennych warunkach wiatrowych i nie stanowi dodatkowego obciążenia dla kluczowych komponentów instalacji
podkreśla Maciej Biegański, Industrial Automation Manager w Respect Energy.
Raport informuje, że kluczowe jest wczesne uzgodnienie parametrów pracy z zespołami O&M i w razie potrzeby, z producentem turbiny, a także możliwie szybkie rozpoczęcie dialogu z dostawcą systemu sterowania parkiem, aby ustalić optymalny interfejs komunikacji z systemami operatora.
Największe ryzyko to spóźnienie
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest stwierdzenie, że główną rolę odegra czas. Wysokie stawki są efektem wczesnej fazy rozwoju rynku i ograniczonej liczby uczestników, ale ta sytuacja nie będzie trwała długo. Autorzy wskazują, że wraz z przyrostem kwalifikowanych mocy stawki będą spadać, a rynek stanie się bardziej konkurencyjny i wymagający operacyjnie. To oznacza, że przewagę budują dziś ci, którzy potrafią działać szybciej i bardziej świadomie, przechodząc proces kwalifikacji sprawnie, a następnie oferując wysaką jakość usługi.
W konsekwencji sama kwalifikacja aktywa przez PSE przestaje być „złotym biletem” do ponadprzeciętnych wyników. W warunkach rosnącej konkurencji o finalnej rentowności będą decydować operacje, jakość ofertowania, gotowość techniczna i dojrzałość procesowa. Krótko mówiąc, wygrywać będą nie ci, którzy tylko wejdą na rynek, ale ci, którzy będą w stanie świadczyć usługi stabilnie, przewidywalnie i lepiej zoptymalizować pracę aktywa niż konkurencja.
Raport jest dostępny dla inwestorów i podmiotów zainteresowanych optymalizacją aktywów OZE oraz magazynów energii. Publikacja stanowi podsumowanie doświadczeń Respect Energy wyniesionych z prowadzonych procesów kwalifikacji i odpowiada na rosnące zapotrzebowanie na wiedzę operacyjną w obszarze bilansowania systemu energetycznego.
Raport dostępny jest do pobrania pod adresem: https://respect.energy/kampanie/rynek-uslug-bilansujacych-krok-po-kroku/
O Respect Energy
Grupa energetyczna z całkowicie polskim kapitałem i wiodącą pozycją rynkową w Polsce, obecna na większości europejskich rynków energii. Usługi spółek z Grupy Kapitałowej Respect Energy obejmują pełny łańcuch działań dla sektora energetycznego, w tym: wyszukiwanie i analizę lokalizacji pod inwestycje, planowanie i projektowanie oraz budowę i zarządzanie źródłami wytwórczymi, a także odkup, produkcję i sprzedaż energii pochodzącej z odnawialnych źródeł.